Ushbu maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoi tida elektron tijoratni boshqarish zarurati va uning zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida elektron tijorat tizimlari biznes jarayonlarining ajralmas qismiga aylangani asoslab beriladi. Maqolada elektron tijoratni samarali boshqarishning asosiy yo‘nalishlari, jumladan, raqamli infratuzilma, logistika, to‘lov tizimlari va mijozlar bilan ishlash mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, raqamlashtirish jarayonida yuzaga keladigan muammolar va ularni hal etish yo‘llari ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari elektron tijoratni boshqarish tizimini takomillashtirish va uning samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
Ushbu maqolada O‘zbekiston to‘qimachilik korxonalarida boshqaruv tizimini rivojlantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Xorijiy tajribaga (Bangladesh, Xitoy, Turkiya, Vetnam) va MDH mamlakatlari amaliyotiga tayangan holda, O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan to‘rt qavatli boshqaruv modeli hamda Boshqaruv rivojlanishi indeksi (BRI) formulasi taklif etiladi. Statistik tahlil 2020-2024-yillar ma’lumotlari asosida olib borildi
Mazkur maqolada O‘zbekistonda elektron tijorat xizmatlari hajmini prognozlash maqsadida ko‘p omilli ekonometrik model ishlab chiqilgan va uning ishonchliligi tegishli statistik yondashuvlar asosida baholangan. Tadqiqotda omillarning ta’siri elastiklik ko‘rsatkichlari orqali tahlil qilinib, ularning natijaviy ko‘rsatkichga ta’sir darajasi aniqlangan. Shuningdek, pessimistik, inersion va optimistik ssenariylar asosida elektron tijoratning kelgusi rivojlanish istiqbollari prognoz qilinib, sohaning o‘sish tendensiyalari asoslab berilgan
Mazkur maqolada to‘qimachilik korxonalarida mehnat unumdorligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida mehnat unumdorligining iqtisodiy mohiyati, unga ta’sir etuvchi asosiy omillar hamda ishlab chiqarish jarayonlarini samarali tashkil etish masalalari yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, avtomatlashtirish, xodimlar malakasini oshirish va motivatsiya tizimlarini takomillashtirish orqali mehnat samaradorligini oshirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Maqolada mehnat unumdorligini oshirishning iqtisodiy samarasi, xususan, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, mahsulot tannarxini pasaytirish, foyda va rentabellikni oshirishga ta’siri ilmiy jihatdan asoslangan. Tadqiqot natijalari asosida to‘qimachilik korxonalarida samaradorlikni oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tavsiyalar ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, resurslardan samarali foydalanish va korxonalarning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi
Мақолада ахборот-коммуникация технологиялари (АКТ) соҳасидаги корхоналарда ESG-мажбуриятлар (экологик, ижтимоий, корпоратив бошқарув) ҳисобини МҲХС S1 «Барқарорлик билан боғлиқ ахборотни ошкор қилиш умумий талаблари» ва МҲХС S2 «Иқлим билан боғлиқ ошкор қилишлар» стандартлари асосида такомиллаштириш масалалари тадқиқ этилган. Муаллиф томонидан АКТ соҳасига хос 4 ESG-мажбурият тоифаси ҳамда ESG-ҳисоботнинг 6 таркибий қисмини аниқлаштирилган намунавий шакли ишлаб чиқилган. «Ўзбектелеком» АК мисолида апробация ўтказилган
Mazkur maqolada O‘zbekistonda kambag‘allik darajasi, davlat xarajatlari va jon boshiga yalpi ichki mahsulot ko‘rsatkichlarining o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida statistik ma’lumotlar asosida trend tahlil amalga oshirildi hamda Markaziy Osiyo davlatlari bilan qiyosiy tahlil o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy yo‘naltirilgan fiskal siyosat kambag‘allik darajasini kamaytirishda muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga, fiskal siyosatning samaradorligi davlat xarajatlarining tarkibi va yo‘naltirilishiga bog‘liq ekanligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari kambag‘allikni kamaytirishga qaratilgan samarali iqtisodiy siyosat choralarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi
Mazkur maqolada elektron xaridlar mexanizmining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari, bu jarayonga ta’sir etuvchi iqtisodiy, texnologik va institutsional omillar tahlil qilingan. Xorijiy olimlarning ilmiy yondashuvlari umumlashtirilgan hamda O‘zbekiston Respublikasida elektron davlat xaridlari tizimining huquqiy asoslari “Davlat xaridlari to‘g‘risida”gi 2021-yil 22-apreldagi O‘RQ-684-sonli Qonun doirasida o‘rganib chiqilgan. Tadqiqot natijasida elektron xaridlar mexanizmini rivojlantirishga oid ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Mazkur maqolada elektron tijorat logistikasida fulfillment markazlarining roli va ahamiyati tahlil qilinadi. Buyurtmalarni qayta ishlash jarayonini samarali tashkil etish masalalari ko‘rib chiqilib, statistik ma’lumotlar asosida tahlil amalga oshiriladi. Tadqiqot natijasida fulfillment markazlari faoliyatini optimallashtirishga qaratilgan konseptual model taklif etiladi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida ushbu infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
Мақолада солиқ тизимининг самарадорлигини баҳолаш методологияси, солиқ юкининг иқтисодий ўсишга таъсири ва солиқ имтиёзларининг фискал самараси каби долзарб масалалар чуқур таҳлил қилинади. Ўзбекистон Республикасининг 2017 йилдан буён амалга ошираётган кенг қамровли солиқ ислоҳоти махсус эътибор билан кўриб чиқилиб, мамлакатнинг OECD давлатлари ва ривожланаётган иқтисодиётлар билан солиқ юкини таққослаш асосида баъзи стратегик тавсиялар берилади. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, Ўзбекистон солиқ тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар бюджет даромадларини барқарорлаштиришга ва иқтисодий ўсишни рағбатлантиришга хизмат қилмоқда, бироқ солиқ маъмуриятчилиги ва солиқ тўлашнинг қулайлиги масаласида ҳали ечимини кутаётган муаммолар мавжуд
Ushbu maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini marja asosida aniqlash metodologiyasining ilmiy asoslari tadqiq etilgan. Unda O‘zbekistonda 2026-yildan joriy etilgan marja yondashuvining mazmuni, uni qo‘llashning huquqiy va metodologik asoslari, amaliyotda uchrayotgan asosiy muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Tadqiqotda marja bazasi samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan qo‘llash shartlari, QQSni hisoblash algoritmi va boshqa segmentlarga tatbiq etish bo‘yicha 5 mezonli filtr taklif etilgan. Shuningdek, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya tajribasi asosida marja bazasining fiskal neytrallik, hujjatlashtirish intizomi va nazorat indikatorlari bilan bog‘liq jihatlari yoritilgan. Maqolada marja bazasi yondashuvini O‘zbekiston sharoitida ilmiy asoslangan holda takomillashtirish yuzasidan xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
Maqolada turizm sektorini raqamlashtirishning asosiy yoʻnalishlari tahlil etilgan. Raqamlashtirishda asosiy tendensiyalar "Smart Tourism" (aqlli turizm) tushunchasi va uning evolyutsiyasi tahlil etilgan, Turizm 4.0 konsepsiyasi yoki Industriya 4.0 texnologiyalarining turizm sohasiga kirib kelishining nazariy asoslari oʻrganilgan, raqamli ekotizimlar va ularning turistik yoʻnalishlar (destinatsiyalar) raqobatbardoshligiga taʼsiri masalalari koʻrib chiqilgan. Ushbu masalalar boʻyicha olimlar fikrlari tahlil etilgan. Oʻzbekistonda turizmni raqamlashtirish jarayoniga baho berilgan
Мазкур илмий мақолада давлат бюджети маблағларининг мақсадли сарфланишини таъминлашда назорат механизмларини такомиллаштиришнинг назарий-услубий асослари тадқиқ этилган. Тадқиқот доирасида давлат молиясини бошқариш тизимида бюджет назоратининг ўрни, унинг замонавий ёндашувлари ва халқаро тажрибалар таҳлил қилинган. Шунингдек, Ўзбекистон шароитида бюджет маблағларидан самарали фойдаланишга тўсқинлик қилувчи муаммолар аниқланиб, уларни бартараф этиш бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган. Тадқиқот натижалари бюджет назоратини такомиллаштиришда рискка асосланган ёндашув, рақамли технологиялар, big data таҳлиллари ва жамоатчилик назорати механизмларини жорий этиш зарурлигини кўрсатади. Мақола натижалари давлат молиясини бошқариш самарадорлигини ошириш ва бюджет интизомини мустаҳкамлашга хизмат қилади
Mazkur ilmiy tadqiqotda qishloq xo‘jaligida fermer va dehqon xo‘jaliklarining qaror qabul qilish jarayonida xulq-atvor omillarining ahamiyatini yoritadi. Tadqiqot adabiyotlar tahliliga asoslangan bo‘lib, unda ijtimoiy normalar, tavakkalchilikka munosabat va vaqt afzalliklari iqtisodiy qarorlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ushbu omillarni hisobga olish qishloq xo‘jaligida samaradorlik va barqaror rivojlanishni ta’minlashda muhim ekanligini ko‘rsatadi
Бугун бутун дунёда сиёсий-иқтисодий тарангликлар вужудга келаётган бир даврда, мамлакатлар иқтисодиётининг доимий ўсишига эришишида экологик муаммолар ҳам ўз таъсирини ўтказмай қолмаяпти албатта. Иқтисодиётнинг ажралмас қисми бўлган меҳнат бозори ҳам бу борада бир қанча тўсиқларга учрамоқда. Бу тўсиқларни бартараф этиш мақсадида мамлакатимизда янги иш ўринларини яратиш, аҳоли даромадларини ошириш, ишсизликни камайтириш, аҳоли турмуш-тарзини яхшилаш борасида қатор ишлар амалга оширилмоқда
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi O‘zbekistonda agrar sektorga jalb qilingan investitsiyalarning iqtisodiy o‘sishga ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda 2000- 2024-yillar davomida yig‘ilgan statistik ma’lumotlar asosida Autoregressive Distributed Lag modeli qo‘llanildi. Tahlil natijalari agrar sektorga investitsiyalarning iqtisodiy o‘sishga ijobiy va ahamiyatli ta’sir ko‘rsatishini aniqladi. Shuningdek, agrar eksport va mehnat resurslari ham iqtisodiy o‘sishga ta’sir qiluvchi muhim omillar ekanligi ma’lum bo‘ldi. Tadqiqot natijalari agrar sektorga investitsiyalarni rag‘batlantirish orqali barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash zarurligini ko‘rsatadi
Ushbu maqolada aholini uy-joy bilan ta’minlash darajasini baholash uchun ko‘p omilli (multifaktorli) o‘lchov modeli ishlab chiqilgan va undagi asosiy omillarning ta’siri tahlil qilinadi. Modelda ijtimoiy-iqtisodiy omillar (daromad darajasi, bandlik, oila tarkibi, demografik o‘zgarishlar), moliyaviy omillar (ipoteka kreditlari mavjudligi, uy-joy narxlari, subsidiyalar), urbanizatsiya va infratuzilma rivojlanishi kabi ko‘rsatkichlar kompleks tarzda hisobga olinadi. Tadqiqot natijalarida omillarning o‘zaro ta’siri, ularning ta’sir kuchi va yo‘nalishi baholanib, modelning prognoz qilish qobiliyati sinovdan o‘tkaziladi. Ish natijalari davlat uy-joy siyosatini takomillashtirish, aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha amaliy takliflar berishga qaratilgan
Ushbu maqolada raqamli to‘lov tizimlarining iqtisodiyotdagi roli, ularning pul muomalasi va pul aylanish tezligiga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli to‘lov tizimlari yordamida moliyaviy operatsiyalarning tezkorligi, shaffofligi va xavfsizligi ta’minlanib, naqd pulga bo’lgan ehtiyoj kamayadi.Bu jarayon iqtisodiy rivojlanishga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, pul aylanmasini tezlashtiradi va moliyaviy xizmatlarning ommabop bo‘lishiga yordam beradi. Shuningdek, maqolada elektron to‘lovlar, mobil banking va boshqa raqamli texnologiyalar yordamida iqtisodiy jarayonlarni tezlashtirish imkoniyatlari yoritib beriladi
Mazkur maqolada qayta ishlash sanoat tarmog‘ining iqtisodiy-ijtimoiy samaradorligini oshirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda qayta ishlash sanoatining milliy iqtisodiyot rivojidagi o‘rni, uning ishlab chiqarish hajmini oshirish, qo‘shimcha qiymat yaratish hamda aholi bandligini ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan
Maqolada fan kompetentsiyasini shakllantirish orqali rivojlantiruvchi ta'limni amalga oshirish ko'rib chiqiladi. Iqtisodiy fanlarni o‘qitishda fan kompetensiyasining mazmuni va uni shakllantirish usullari haqida so‘z boradi
Mazkur ilmiy maqolada atom elektr stansiyalaridan foydalanishning iqtisodiy afzalliklari va ularni nazorat qilish holati kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda atom energetikasining uzoq muddatli investitsiya xususiyati, kapital xarajatlar tuzilmasi, ekspluatatsiya samaradorligi va yuklama koeffitsientining iqtisodiy natijalarga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, atom elektr stansiyalarida xavfsizlik va nazorat tizimlarining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri, xalqaro standartlar va milliy tartibga solish mexanizmlarining ahamiyati yoritilgan. Atom energetikasining iqtisodiy samaradorligi faqat tannarx ko‘rsatkichi bilan emas, balki hayotiy sikl xarajatlari, xavfsizlik omillari va energiya xavfsizligi nuqtai nazaridan baholanishi lozimligi bo‘yicha ilmiy va amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Mazkur maqolada 2020-2024-yillar davomida gidroelektrostansiyalar tomonidan elektr energiya ishlab chiqarish holati kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda gidroenergetikaning milliy energetika tizimidagi o‘rni, ishlab chiqarish dinamikasi, o‘rnatilgan quvvat o‘zgarishi va quvvatdan foydalanish samaradorligi ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Shuningdek, gidroenergetikaning elektr tarmog‘i barqarorligini ta’minlashdagi roli, uning qayta tiklanuvchi energiya manbalari orasidagi yetakchi o‘rni hamda suv resurslarining mavsumiy o‘zgaruvchanligi bilan bog‘liq xavf omillari yoritildi. Gidroenergetika sohasini barqaror rivojlantirish, energiya xavfsizligini ta’minlash va ekologik toza energiya manbalari ulushini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflarni ishlab chiqildi
Mazkur maqolada mamlakatda soliq sohalarida ko‘p yillardan buyon soliq ma’murchiligini takomillashtirish bo‘yicha rivojlantirish sarhisobi, biznes doiralarning ishonchini yanada mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni takomillashtirishda hududlararo soliq inspeksiyasini o‘rni va ahamiyati yoritilgan. O‘zbekiston soliq tizimida amalga oshirilayotgan ayrim muhim islohotlar o‘rganilib, xorij tajribasi, mamlakatimizda uni qo‘llash bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
Ushbu maqolada xufiyona iqtisodiyot ko‘lamini qisqartirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida blokcheyn, sun’iy intellekt va "Big Data" texnologiyalarining soliq ma’murchiligi hamda moliyaviy tranzaksiyalar shaffofligini ta’minlashdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida raqamli ekotizimni rivojlantirish orqali yashirin aylanmalarni qonuniy sektorga o‘tkazish bo‘yicha ilmiy yondashuvlar umumlashtirilgan. Maqola yakunida milliy iqtisodiyotda raqamli transformatsiyani jadallashtirish orqali xufiyona faoliyatni minimallashtirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ilgari surilgan
